Miesiąc: Lipiec 2019

Napełnianie zbiorników przenośnych powyżej 350 cm³ w świetle certyfikacji F-gazowej

Zgodnie z Rozporządzeniem Ministra Gospodarki w sprawie trybu sprawdzania kwalifikacji wymaganych przy obsłudze i konserwacji urządzeń technicznych, osoby zajmujące się napełnianiem zbiorników przenośnych o pojemności powyżej 350 cm3 muszą posiadać stosowne kwalifikacje. Posiadanie certyfikatu F-gazowego odpowiedniej kategorii uprawnia do odzysku czynnika (czyli przetłoczenia czynnika chłodniczego z instalacji do butli). W jaki sposób powiązać opisane uprawnienia z certyfikatem personalnym związanym z czynnościami na instalacjach zawierających F-gazy? Czy dokonując odzysku czynnika z urządzenia musimy posiadać certyfikat „dla napełniaczy” oraz uprawnienia F-gazowe? Zapraszam do lektury poniższego artykułu w którym znajdziecie Państwo odpowiedzi na powyższe pytania.

Uprawnienia dla napełniaczy, a certyfikat F-gazowy

Osoby, które uzyskały certyfikat personalny do wykonywania czynności objętych Ustawą F-gazową (Dz.U. 2015, poz. 881), posiadają uprawnienia do wykonywania następujących czynności:

  • kontrola szczelności urządzeń zawierających fluorowane gazy cieplarniane niezawarte w piankach, w ilości 5 ton ekwiwalentu CO2 lub większej, chyba że urządzenia takie są hermetycznie zamykane, oznakowane jako
  • takie i zawierają fluorowane gazy cieplarniane w ilościach mniejszych niż 10 ton ekwiwalentu CO2,
  • odzysk,
  • instalacja,
  • naprawa, konserwacja lub serwisowanie,
  • likwidacja urządzeń,

przy czym szczegółowy zakres uprawnień określają cztery kategorie, i tak:

  • posiadając kategorię I możemy wykonywać wszystkie wyżej wymienione czynności bez ograniczeń związanych z napełnieniem instalacji,
  • kategoria II uprawnia do wykonywania czynności odzysku, instalacji, naprawy, konserwacji i serwisowania oraz likwidacji, ale w ograniczeniu do instalacji zawierających mniej niż 3 kg czynnika chłodniczego (lub 6 kg jeśli mamy do czynienia z urządzeniami hermetycznie zamkniętymi) oraz wykonywanie kontroli szczelności instalacji pod warunkiem, że taka kontrola nie wiąże się z otwarciem obiegu chłodniczego,
  • kategoria III daje uprawnienia do wykonywania odzysku czynnika chłodniczego z instalacji zawierających mniej niż 3 kg czynnika (lub 6 kg jeśli mamy do czynienia z urządzeniami hermetycznie zamkniętymi)
  • kategoria IV uprawnia do wykonywania kontroli szczelności instalacji pod warunkiem, że taka kontrola nie wiąże się z otwarciem obiegu chłodniczego.

Analizując zakres uprawnień możemy stwierdzić, że osoby posiadające kategorię I, II lub III mogą dokonywać czynności odzysku czynnika z instalacji. Czy w związku z powyższym, uprawnienia F-gazowe wystarczą, aby odzyskiwać czynnik?

Ustawa F-gazowa określa postępowanie i obowiązki wynikające między innymi z Rozporządzenia (UE) nr 517/2014, którego celem jest ochrona środowiska przez zmniejszenie emisji fluorowanych gazów cieplarnianych, ustanawiając w szczególności zasady ograniczania emisji, wykorzystywania, odzyskiwania i niszczenia fluorowanych gazów cieplarnianych. W myśl Ustawy F-gazowej, personel posiadający uprawnienia, powinien posiadać wiedzę dotyczącą ograniczenia emisji w zakresie czynności, na które posiada uprawnienia.

Rozporządzenie Ministra Gospodarki w sprawie trybu sprawdzania kwalifikacji wymaganych przy obsłudze i konserwacji urządzeń technicznych dotyczy kwestii bezpieczeństwa związanych z pracą przy urządzeniach objętych Rozporządzeniem i powołuje się na Ustawę o Dozorze Technicznym (Dz.U. nr. 122, poz. 1321). Zgodnie z tą Ustawą:
„Dozorem technicznym są określone Ustawą działania zmierzające do zapewnienia bezpiecznego funkcjonowania urządzeń technicznych i urządzeń do odzyskiwania par paliwa oraz działania zmierzające do zapewnienia bezpieczeństwa publicznego w tych obszarach.”

Reasumując, Ustawa F-gazowa (i zgodne z Ustawą certyfikaty) dotyczy aspektów związanych z ograniczeniem emisji do atmosfery, czyli ochroną środowiska natomiast uprawnienia wynikające z Rozporządzenia zgodnego z Ustawą o Dozorze Technicznym dotyczą osób pracujących przy urządzeniach technicznych i związane są z zapewnieniem bezpieczeństwa przy ich eksploatacji. Idąc dalej, prowadząc odzysk czynnika, powinniśmy zatem posiadać zarówno uprawnienia F-gazowe, jak również kwalifikacje dla osób napełniających zbiorniki przenośne.

W jaki sposób uzyskać uprawnienia dla napełniaczy?

Napełnianie ciśnieniowych zbiorników przenośnych o pojemności powyżej 350 cm3 fluorowanymi gazami cieplarnianymi – wykonywane podczas odzysku czynnika ziębniczego z instalacji chłodniczych, klimatyzacyjnych lub pomp ciepła wymaga uzyskania odpowiednich uprawnień potwierdzone pozytywnym wynikiem egzaminu. Wspomniany egzamin składa się z części teoretycznej i praktycznej. Podczas części teoretycznej kandydat ustnie odpowiada na pytania zadawane przez komisję. Członkowie komisji zadają 2 pytania ogólne oraz 3 specjalistyczne z zakresu konkretnej grupy gazów. Aby pozytywnie zaliczyć egzamin teoretyczny należy odpowiedzieć przynajmniej na jedno pytanie z części ogólnej oraz dwa pytania z części specjalistycznej. Część praktyczna egzaminu polega na napełnieniu zbiornika podczas której trzeba wykazać się znajomością rozpoznania oznaczeń zbiornika i jego oceny technicznej, podłączenia zbiornika, oceny prawidłowości napełnienia i czynności po napełnieniu oraz zastosowania odpowiednich nalepek, które powinny zostać umieszczone na napełnianym zbiorniku.

Kandydat ubiegający się o uzyskanie uprawnień powinien mieć ukończone 18 lat oraz posiadać wiedzę teoretyczną i praktyczną związaną z czynnościami napełniania zbiorników przenośnych. W odniesieniu do napełniania zbiorników fluorowanymi gazami cieplarnianymi (F-gazy) wymagany jest również certyfikat personalny odpowiedniej kategorii (kategorie zostały opisane wcześniej).

Gdzie można uzyskać uprawnienia dla napełniaczy?

Centralny Ośrodek Chłodnictwa „COCH” w Krakowie Sp. z o.o. prowadzi szkolenia dla osób ubiegających się o uzyskanie uprawnień do napełniania ciśnieniowych zbiorników przenośnych o pojemności powyżej 350 cm3 fluorowanymi gazami cieplarnianymi. Trenerzy prowadzący szkolenie posiadają wiedzę teoretyczną oraz praktyczną zgodną z zakresem egzaminu. Bezpośrednio po szkoleniu zbiera się komisja egzaminacyjna UDT i można przystąpić do egzaminu, który również odbywa się w placówce COCH-u. Egzamin praktyczny kandydaci zdają na specjalistycznym stanowisku przeznaczonym do odzysku czynnika chłodniczego, na którym wcześniej odbywa się szkolenie. Opisane rozwiązanie znacznie ułatwia uzyskanie uprawnień, ponieważ sprawdzenie wiedzy odbywa się w tym samym miejscu co szkolenie, a wyposażenie techniczne stosowane podczas szkolenia wykorzystywane jest również podczas egzaminu praktycznego.

Źródło:

  • ROZPORZĄDZENIE WYKONAWCZE KOMISJI (UE) 2015/2067 z dnia 17 listopada 2015 r. ustanawiające, zgodnie z rozporządzeniem Parlamentu Europejskiego i Rady (UE) nr 517/2014, minimalne wymagania i warunki wzajemnego uznawania certyfikacji osób fizycznych w odniesieniu do stacjonarnych urządzeń chłodniczych, klimatyzacyjnych i pomp ciepła oraz agregatów chłodniczych samochodów ciężarowych i przyczep chłodni, zawierających fluorowane gazy cieplarniane, a także certyfikacji przedsiębiorstw w odniesieniu do stacjonarnych urządzeń chłodniczych, klimatyzacyjnych i pomp ciepła zawierających fluorowane gazy cieplarniane.
  • ROZPORZĄDZENIE MINISTRA GOSPODARKI z dnia 18 lipca 2001 r. w sprawie trybu sprawdzania kwalifikacji wymaganych przy obsłudze i konserwacji urządzeń technicznych.
  • USTAWA z dnia 15 maja 2015 r. o substancjach zubożających warstwę ozonową oraz o niektórych fluorowanych gazach cieplarnianych.
  • ROZPORZĄDZENIE PARLAMENTU EUROPEJSKIEGO I RADY (UE) NR 517/2014 z dnia 16 kwietnia 2014 r. w sprawie fluorowanych gazów cieplarnianych i uchylenia rozporządzenia (WE) nr 842/2006.
  • USTAWA z dnia 21 grudnia 2000 r. o dozorze technicznym.
  • https://www.udt.gov.pl/

Autor: Andrzej Chmaj

Badania wentylatorów – wyznaczanie parametrów pracy

Wentylatory to maszyny przepływowe służące do przetłaczania par i gazów. Stosowane są powszechnie w instalacjach klimatyzacyjnych, chłodniczych, odpylających, suszarniczych i wielu innych. Dla właściwego doboru wentylatora do określonych zastosowań, jak również w ocenie prawidłowości jego pracy niezbędna jest znajomość jego charakterystyki.

Podziału wentylatorów możemy dokonać na wiele sposobów, biorąc pod uwagę ich miejsce montażu, przeznaczenie itp., jednak zasadniczo rozróżnia się wentylatory promieniowe i osiowe.Podział ten wynika z ich konstrukcji i związany jest z kierunkiem przepływu czynnika przez wirnik. Wentylatory promieniowe zasysają powietrze osiowo i tłoczą je promieniowo, a wentyla- tory osiowe zasysają i tłoczą powietrze w kierunku osiowym.

Wentylatory osiowe stosowane są w przypadku zapotrzebowania na większe wydajności, natomiast wentylatory promieniowe używane są gdy wymagane jest większe spiętrzenie.

Charakterystyka badanego wentylatora
Charakterystyka badanego wentylatora wraz z charakterystykami obciążenia

W zależności od wielkości uzyskiwanego spiętrzenia ΔPc wentylatory można podzielić na:

  • niskociśnieniowe – ΔPc < 720 [Pa];
  • średniociśnieniowe – 720 [Pa] < ΔPc < 3600 [Pa];
  • wysokociśnieniowe – 3600 [Pa] < ΔPc < 30000 [Pa].

Stosuje się również inne kryteria podziału wentylatorów związane z:

  • sposobem zabudowy w instalacji: ssące, ssąco-tłoczące, tłoczące;
  • zastosowaniem: przeciwwybuchowe, dachowe, do transportu pneumatycznego;
  • ilością wirników: jednostopniowe, wielostopniowe;
  • sposobem zasysania czynnika: jednostronne, dwustronne

Podstawowe parametry wentylatora, charakteryzujące jego pracę to: wydajność, spiętrzenie, zapotrzebowanie mocy napędowej, moc użyteczna oraz sprawność.

Wydajność wentylatora to strumień objętości czynnika przetłaczanego przez urządzenie, natomiast spiętrzenie definiowane jest jako różnica ciśnień pomiędzy całkowitym ciśnieniem na wylocie, a całkowitym ciśnieniem na wlocie. Przyrost ciśnienia całkowitego wynika z przyrostu energii przekazanej czynnikowi poprzez wirnik wentylatora. Wartość mocy użytecznej oblicza się z iloczynu wydajności i spiętrzenia całkowitego oraz współczynnika korekcyjnego uwzględniającego ściśliwość gazu. Sprawnością całkowitą wentylatora nazywamy stosunek mocy użytecznej do mocy na wale.

Schemat stanowiska pomiarowego

Wyznaczanie charakterystyki wentylatora

Charakterystyka wentylatora obrazuje wewnętrzne warunki pracy wentylatora i jest zależnością ciśnienia od strumienia objętościowego. Dla określonego wentylatora i dla każdej prędkości obrotowej n istnieje krzywa, którą można wyznaczyć doświadczalnie.

Znajomość takiej charakterystyki jest konieczna dla właściwego doboru wentylatora do określonych zastosowań, jak również w ocenie prawidłowości jego pracy.

Przykładowe charakterystyki przedstawiono na rysunkach 1. i 2.

Stanowisko pomiarowe umożliwia: Centralny Ośrodek Chłodnictwa wykonuje badania wentylatorów zgodnie z normami ANSI / AMCA 210 ANSI / ASHRAE 51.

  • wyznaczanie maksymalnego strumienia powietrza przy „swobodnym wydmuchu” czyli przy symulacji wydmuchu powietrza z urządzenia do przestrzeni otwartej, jak w rzeczywistych warunkach pracy urządzenia;
  • wyznaczanie maksymalnego ciśnienia statycznego jakie może uzyskać obiekt badany wydmuchujący powietrze do przestrzeni zamkniętej;
  • wyznaczanie charakterystyki pracy obiektu badanego (zależności pomiędzy ciśnieniem statycznym a objętościowym strumieniem powietrza) – ilość wyznaczanych punktów charakterystyki usta- la się indywidualnie w zależności od wymaganej dokładności.
Badany wentylator z wirnikiem pięciołopatkowym
Badany wirnik pięciołopatkowy o innym kształcie
i kącie nachylenia łopatek

Centralny Ośrodek Chłodnictwa proponuje Klientom następujące badania:

  • pomiary rzeczywistego wydatku wentylatora;
  • wyznaczanie sprężu wentylatora;
  • wyznaczanie charakterystyk pracy wentylatora;
  • komplet badań do oceny zgodności wyrobów z dyrektywą LVD;
  • badania bezpieczeństwa elektrycznego (znak B);
  • określenie mocy użytecznej;
  • określenie sprawności całkowitej;
  • wyznaczanie wydatku powietrza zespołu, wentylator-parownik, wentylator-skraplacz;
  • wyznaczenie charakterystyk wentylatorów dla rożnych kombinacji ich elementów i para- metrów konstrukcyjnych takich jak silniki, wirniki, kąty pochylenia łopatek.

Dodatkowe testy:

  • testy bezpieczeństwa elektrycznego zgodnie z PN-EN 60335-2-80;
  • pomiar prędkości obrotowej;
  • termografia (z wykorzystaniem kamery termowizyjnej)
  • ocena poprawności pracy łożysk, iskrzenia szczotek oraz styczników, przekaźników bezpieczników w skrzynkach elektrycznych za pomocą wykrywacza ultradźwiękowego;
  • inne testy na życzenie